Tanaisie balsamite, Balsamite, Baume des jardins Menthe

Tanaisie balsamite, Balsamite, Baume des jardins Menthe

‫ﺷﺎﻫﺴﻔﺮم‬
‫ﮔﻴﺎﻫﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ در آذرﺑﺎﻳﺠﺎن ﭘﺮورش داده ﻣﻰﺷﻮد و ﺑﻪ ﻧﺎم »ﺷﺎﻫﺴﻔﺮم« ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻮى‬
‫‪Tanaisie balsamite, Balsamite, Baume des jardins‬‬
‫و‪ Menthe -coq‬و ﺑﻪ اﻧﮕﻠﻴﺴﻰ‪ Alecost ,Costmary ,Balsam herb‬و‪ Bible leaf‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﮔﻴﺎه از‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده‪ Compositae‬و ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻰ آن‪ . Tanacetum balsamita L‬و ﻣﺘﺮادف آن ‪Chrysanthemum‬‬
‫‪ . blasamita L‬و ‪ ...‬ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺑﺮﺧﻰ ﻣﺪارك ﮔﻴﺎهﺷﻨﺎﺳﻰ از ﺟﻤﻠﻪ در ﻣﺪارك اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻰ ﮔﻮﻧﻪ ‪Chrysanthemum‬‬
‫‪ balsamita‬را ﻧﺎم اﺻﻠﻰ ﮔﻴﺎه ذﻛﺮ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت‬
‫ﺷﺎﻫﺴﻔﺮم ﮔﻴﺎﻫﻰ اﺳﺖ ﭘﺎﻳﺎ‪ ،‬ﻋﻠﻔﻰ‪ ،‬ﺑﻠﻨﺪى آن ‪ 50 -70‬ﺳﺎﻧﺘﻰﻣﺘﺮ‪ ،‬ﻣﺘﺤﻤﻞ ﻫﻮاى ﺳﺮد و ﺑﻴﻌﺎر‪ .‬ﺑﺮﮔﻬﺎى آن ﻣﻌﻄﺮ و‬
‫ﮔﻠﻬﺎى آن زردرﻧﮓ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻜﺜﻴﺮ آن ﻣﻌﻤﻮﻻ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻮﺗﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﮔﻴﺎه در آذرﺑﺎﻳﺠﺎن ﭘﺮورش داده ﻣﻰﺷﻮد و در ﺗﺒﺮﻳﺰ از آن ﻋﺮﻗﻰ ﻣﻰﮔﻴﺮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷﺎﻫﺴﻔﺮم ﻋﺮﻗﻰ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻃﺒﻖ ﺑﺮرﺳﻰﻫﺎى ﮔﻴﺎهﺷﻨﺎﺳﺎن دو ﺗﺤﺖ ﮔﻮﻧﻪ از اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﻧﺎﻣﻬﺎى‪ T .balsamita sub balsamita‬و‬
‫‪.T. balsamita sub balsamitoides( Schultz Bip )Grierson‬‬
‫در اﻳﺮان اﻧﺘﺸﺎر دارد ﮔﻮﻧﻪ اﺻﻠﻰ در ارﺗﻔﺎﻋﺎت ﺑﻴﻦ ﺧﻮى و ﺷﺎﻫﭙﻮر ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه و ﺗﺤﺖ ﮔﻮﻧﻪ دوم در ارﺗﻔﺎﻋﺎت ﻣﺎزﻧﺪران‪،‬‬
‫آذرﺑﺎﻳﺠﺎن‪ ،‬ﻛﺮدﺳﺘﺎن‪،‬‬
‫ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪ ،‬ﻣﺘﻦج‪ ،7‬ص‪399 :‬‬
‫ﻫﻤﺪان‪ ،‬ﻟﺮﺳﺘﺎن )اﺷﺘﺮانﻛﻮه(‪ ،‬ﻛﻮه دﻧﺎ‪ ،‬ارﺗﻔﺎﻋﺎت اﻟﺒﺮز‪ ،‬ﺗﻮﭼﺎل‪ ،‬ﺷﻤﺸﻚ‪ ،‬ﮔﺎﺟﺮه دﻳﺰﻳﻦ و ‪ ...‬دﻳﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺷﺎﻫﺴﻔﺮم‬
‫‪Balsamite‬‬
‫ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻰ‬
‫در ﮔﻴﺎه ﺷﺎﻫﺴﻔﺮم ﻳﻚ ﻣﺎده ﺗﻠﺦ وﺟﻮد دارد و ﮔﻴﺎه ﻣﻌﻄﺮ و داراى اﺳﺎﻧﺲ ﻣﻄﺒﻮﻋﻰ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺧﻮاص‪ -‬ﻛﺎرﺑﺮد‬
‫در آذرﺑﺎﻳﺠﺎن از ﻋﺮق ﮔﻴﺎه در ﻣﻮارد ﻛﻮﻟﻴﻚ و دلدرد و ﻧﺎراﺣﺘﻰ ﻣﻌﺪه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎدﺷﻜﻦ و ﻣﺪ‪‬ر و ﺑﻪﻃﻮر ﺿﻌﻴﻒ ﺿﺪ‬
‫اﻧﮕﻞ و ﻗﺎﻋﺪهآور ﻣﺼﺮف ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﭼﻮن در ﺳﺎﻳﺮ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎى اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﻧﻮﻋﻰ ﻣﺎده ﺳﻤ‪‬ﻰ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺷﺮط اﺣﺘﻴﺎط‬
‫اﻳﺠﺎب ﻣﻰﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺼﺮف ﮔﻴﺎه و ﻓﺮآوردهﻫﺎى آن ﺑﺎ ﺗﺠﻮﻳﺰ و زﻳﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﺰﺷﻚ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد و در ﺧﻮردن‬
‫ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪ ،‬ﻣﺘﻦج‪ ،7‬ص‪400 :‬‬
‫آن اﻓﺮاط و اﺳﺮاف ﻧﺸﻮد‪ .‬ﻋﺮق آن و دمﻛﺮده ‪ 4‬ﮔﺮم ﮔﻴﺎه ﺧﺸﻚ در ﻳﻚ ﭘﻴﻤﺎﻧﻪ )‪ 220‬ﮔﺮم( آب ﺟﻮش ﻛﻪ ‪ 20‬دﻗﻴﻘﻪ‬
‫دم ﺷﻮد ﺑﺮاى ﺳﺮﻓﻪ‪ ،‬ﺑﺮوﻧﺸﻴﺖ‪ ،‬ازدﻳﺎد ﺗﺮﺷﺢ ﺻﻔﺮا و ﺣﻞ ﺳﻨﮕﻬﺎى ﺻﻔﺮاوى ﻣﻔﻴﺪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﻮﺿﻴﺢ‪ :‬در ﺑﺮﺧﻰ ﻣﺪارك ﻃﺐ ﺳﻨﺘﻰ اﻳﺮان از ﺟﻤﻠﻪ در ﻗﺮاﺑﺎدﻳﻦ ﻛﺒﻴﺮ ﻧﺎم ﺷﺎﻫﺴﻔﺮم ﺑﺮاى رﻳﺤﺎن ذﻛﺮ ﺷﺪه ﻛﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ‬
‫اﻳﻦ ﮔﻴﺎه اﺷﺘﺒﺎه ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﮔﻮﻧﻪ دﻳﮕﺮى از اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﻛﻪ ﺑﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻮى‪ Sent ,Barbotine ,Tanaisie vulgaire bon‬و‪ Herbe aux vers‬و‬
‫ﺑﻪ اﻧﮕﻠﻴﺴﻰ‪ Tansy‬و‪ Tansey‬و‪ Common Tansy‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﻧﺎم ﻋﻠﻤﻰ آن‪ . Tanacetum vulgare L‬و‬
‫ﻣﺘﺮادﻓﻬﺎى آن‪ Chrysanthemum tanacetum Vis‬و‪ . Pyrethrum vulgare Boiss‬ﻣﻰﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪Tanaisie vulgaire‬‬
‫اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﮔﻴﺎﻫﻰ اﺳﺖ ﻋﻠﻔﻰ ﻧﺴﺒﺘﺎ ﺑﻠﻨﺪ ﻛﻪ ارﺗﻔﺎع آن ﺗﺎ ‪ 1‬ﻣﺘﺮ ﻣﻰرﺳﺪ‪ .‬ﺑﺮﮔﻬﺎى آن ﺗﻘﺴﻴﻢﺷﺪه دﻧﺪاﻧﻪدار و ﮔﻠﻬﺎى آن‬
‫زرد ﻛﻪ ﺑﻪﻃﻮر ﮔﺮوﻫﻰ در رأس ﺷﺎﺧﻪ ﮔﻞدﻫﻨﺪه ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮﮔﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻌﻄّﺮ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﺑﻪﻃﻮر وﺣﺸﻰ در‬
‫ﻛﻨﺎر ﺟﺎدهﻫﺎ و اراﺿﻰ ﻣﺘﺮوﻛﻪ ﻣﺮﻃﻮب در ﻛﻨﺎر ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎى آب در اﻏﻠﺐ ﻣﻨﺎﻃﻖ اروﭘﺎ‪ ،‬ﺷﻤﺎل اﻓﺮﻳﻘﺎ‪ ،‬ﺷﻤﺎل آﺳﻴﺎ و ﺳﻴﺒﺮى‬
‫اﻧﺘﺸﺎر دارد و ﺑﻪﻃﻮر ﭘﺮورﺷﻰ ﻧﻴﺰ در ﺑﺎﻏﻬﺎى اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻛﺎﺷﺘﻪ‬
‫ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪ ،‬ﻣﺘﻦج‪ ،7‬ص‪401 :‬‬
‫ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻰ‬
‫در ﮔﻠﻬﺎى ﮔﻴﺎه‪ T .vulgare‬ﻛﻪ ﻣﺼﺮف داروﻳﻰ دارد ﻣﺎده ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻠﺨﻰ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺗﺎﻧﺎﺳﺘﻴﻦ‪ 1‬وﺟﻮد دارد ﺑﻪ ﻓﺮﻣﻮل ﺧﺎم ‪C‬‬
‫‪ 11 H 61 O 4‬و ﺑﻪ ﻋﻼوه ﭼﻨﺪ اﺳﻴﺪ از ﺟﻤﻠﻪ‪ ، Tanaisic acid ,Tanacetotannic acid‬رزﻳﻦ‪ ،‬ﺗﺎﻧﻦ و اﺳﺎﻧﺲ‬
‫ﻗﻮى وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﺧﻮاص‪ -‬ﻛﺎرﺑﺮد‬
‫ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎى ﮔﻠﺪار و ﮔﻠﻬﺎى ﮔﻴﺎه ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻠﺦ و ﻃﻌﻤﻰ ﺗﻨﺪ دارد‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دارو ﻣﺼﺮف ﻣﻰﺷﻮد و از آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬
‫ﺿﺪ اﻧﮕﻞ ﻣﻌﺪه‪ ،‬روده و ﺿﺪ ﻛﺮﻣﻚ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻰﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه از اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺪ‪‬ر‪ ،‬ﻗﺎﻋﺪهآور و ﺑﺮاى رﻓﻊ ﺿﻌﻒ‬
‫ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻋﻤﻮﻣﻰ ﺑﺪن‪ ،‬ﮔﺮﻓﺘﮕﻰ ﻣﺎﻫﻴﭽﻪﻫﺎ‪ ،‬ﻛﻢﺧﻮﻧﻰ دﺧﺘﺮان ﺟﻮان و رﻓﻊ ﺗﺮﺷﺤﺎت در ﻟﻮﻛﻮره زﻧﺎن ﺗﺠﻮﻳﺰ ﻣﻰﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻣﻘﺪار ﻣﺼﺮف آن در روز ‪ 2 -4‬ﮔﺮم ﮔﺮد ﮔﻠﻬﺎى ﺧﺸﻚ اﺳﺖ و ﻧﺒﺎﻳﺪ از آن ﺗﺠﺎوز ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت دمﻛﺮده ‪ 3‬ﮔﺮم ﮔﺮد‬
‫ﮔﻠﻬﺎى ﮔﻴﺎه را در ﻳﻚ ﭘﻴﻤﺎﻧﻪ )‪ 220‬ﮔﺮم( آب ﺟﻮش ‪ 10‬دﻗﻴﻘﻪ دم ﻛﺮده‪ ،‬و اﻓﺮاد ﺑﺎﻟﻎ ﻣﻰﺗﻮاﻧﻨﺪ ‪ 2 -3‬ﻓﻨﺠﺎن از آن را‬
‫در روز ﻗﺒﻞ از ﻏﺬا ﻣﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺑﭽﻪﻫﺎى ﺑﻴﻦ ‪ 5 -10‬ﺳﺎل ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ‪ 0 /5‬ﮔﺮم ﮔﺮد ﮔﻞ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ ﻋﺴﻞ ﻛﻪ‬
‫ﻛﻤﻰ رﻓﻊ ﺗﻠﺨﻰ آن ﺑﺸﻮد ﺑﺮاى ﻛﻤﻚ ﺑﻪ رﻓﻊ ﻛﺮﻣﻚ وارد ﺷﻮد و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻨﻘﻴﻪ از دمﻛﺮده ‪ 3‬ﮔﺮم ﮔﺮد ﮔﻞ در ﻳﻚ‬
‫ﭘﻴﻤﺎﻧﻪ آب ﺟﻮش ﻛﻪ ‪ 10‬دﻗﻴﻘﻪ دم ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺮاى رﻓﻊ ﻛﺮﻣﻚ ﻣﺼﺮف ﻧﻤﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﮔﻴﺎه ﺳﻤ‪‬ﻰ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺼﺮف آن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺗﺠﻮﻳﺰ و زﻳﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﺰﺷﻚ ﺑﺎﺷﺪ و از اﻓﺮاط و اﺳﺮاف در ﺧﻮردن آن‬
‫‪2‬‬
‫اﺣﺘﺮاز ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪Tanacetin.(1 ) 1‬‬
‫‪ 2‬ﻣﲑ ﺣﻴﺪر‪ ،‬ﺣﺴﲔ‪ ،‬ﻣﻌﺎرف ﮔﻴﺎﻫﻰ‪8 ،‬ﺟﻠﺪ‪ ،‬دﻓﱰ ﻧﺸﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﻼﻣﻰ ‪ -‬ﺮان‪ ،‬ﭼﺎپ‪ :‬ﻫﻔﺘﻢ‪ 1385 ،‬ه‪.‬ش‪.‬‬