OUDPÞ AÜ9 K=ZÞP=
Transcription
OUDPÞ AÜ9 K=ZÞP=
lram
^³V$hZwmZ
boIH$
àm. H$m. am. aS>o
godm{Zd¥Îm àmܶmnH$
Zo. {h. hm{dÚmb¶,
~«åhnwar, {O. M§Ðnya.
àem§V npãbHo$eÝg
lram ^³V hZwmZ
àm. H$m. am. aS>o
àH$meH$ d _wÐH$
lr. a§Jamd nmQ>rc
àem§V npãbHo$eÝg
3, àVmn ZJa, lr g§V kmZoída §{Xa amoS>,
ZwVZ amR>m hm{dÚmb`mOdi,
OiJmd 425001.
% (0257) 2235520,2232800
Website : www.prashantpublication.com
àW Amd¥Îmr : 8 E{àb 2014
(lram Zdr)
ISBN : 978-93-82414-98-8
7 boIH$mYrZ
AjaOwiUr
_yë` : ` 150/`m nwñVH$mMo gd© A{YH$ma boIH$mYrZ AgyZ `m nwñVH$mVrb H$moUVmhr _OHy$a, VVm qH$dm VËg_
g§H$ënZm `m§Mr H$moUË`mhr àH$mao ZH$b H$aUo qH$dm `m§{ÌH$s gmYZm§Zr \$moQ>mo H$m°nr, aoH$m°S>tJ H$aUo
H$m`ÚmZo JwÝhm AgyZ Ago AmT>iyZ Amë`mg VmËH$mi H$madmB© H$aÊ`mV `oB©b.
2 & lram ^³V$ hZwmZ
àñVmdZm
d¡{XH$ Am{U Ad¡{XH$ (doXoVa) Aem XmoZ mZdr na§nam ^maVr` g§ñH¥$VrV
ê$T> Amho. d¡{XH$ na§nam hr doX OmUUmè`m Ë`m§Mm A{YH$ma gm§JUmè`m CdUuMr
kmZ na§nam mZcr OmVo. Va BVa YaVrnwÌ Á`m§Zm doXm§Mm A{YH$ma ZmH$macm Jocm
Ë`m§Zm "cmoH$' (Folk) åhUOo doXVo a cmoH$ g§~moYZy Ë`m§À`m AkmZm {df`r VwÀN>VM
o m
^mJ Omonmgcocm {XgVmo. Am`© Am{U AZm`© Agohr B{VhmgmVrc cmoH$na§naoMo
{ddoMZ AmT>iVo. Am`m©Zr wi àXoemVrc cmoH$m§da Amnco dM©ñd ñWm{nV
Ho$ë`mda Ë`m§Zm Xmg ~Zdco. Ë`mwio AmnmoAmnM Ë`mÀ`m cmoH$ ê$T>r d na§namZm
Jm¡UËd Amho. åhUwZ H$mhr cmoH$ OrdZmVë`m cmoH$g§ñH¥$VrVrc cmoH$VËdr` YmaUm,
X¡dVnwOm, MmcrarVr, ê$T>r Am{U cm¡{H$H$ ì`dhma ~Xcw eH$V Zmhr. amOH$s`
Xmñ`Ëd Amco Var gm§ñH¥${VH$ m¡{IH$ na§namMo d cmoH$mZgmVë`m YmaUm§Mo lÜXm§Mo ñWmZ A~m{YV amhmVo. H$maU Ë`m cmoH$gwhmMr Vr OrdZ OJÊ`mMr
gwhm§VJ©V mZ{gH$, lÜXr` OS>UKS>U AgVo. Ë`mVwZ Hw$cnwê$fmMo X¡dVrH$aU
H$aUo, eº$semcr nwd©Om§Mm B{Vhmg gm§JUo, namH«$m§À`m H$Wm H$WZ H$aUo,
nwd©{VhmgmMr H$cmËH$-ZmQ>ç` gmXarH$aUmVwZ AmR>dU H$aUo, Aem X¡dm§VmMr
nwOm-{dYr Am{U `mÌm CËgdm§Mr na§nam OmonmgUo, Aem {H$Vr Var cmoH$ VmpËdH$
OS>U KS>UrÀ`m `mÌm cmoH$d{hdmQ>rVwZ g§ñH¥$Vr-gmO-amï´>mMr C^maUr hmoV
AgVo. `mVwZM "J«m' hr EH$ g§H$ënZm ê$T> Pmcr. "H$mir' Am{U "nm§T>ar' À`m
gm{ÞÜ`mV H$ï>H$ar, H¥$frdcm§À`m g§ñH¥$VrVwZ "J«m' (Jmd) ~m§Yco Joco. `m
JmdmMr gd©M cmoH$VËdr` OS>U-KS>U åhUOo J«mrU cmoH$g§ñH¥$Vr AgVo. Ë`mÜ`o
dog XodVm (oñH$mom`), ajUH$Vm© mê$Vr (dra hZwmZ), ar AmB©, dramo~m,
I§S>mo~m, ^¡ad, w§Omo~m, Vmo~m BË`mXr AR>mam nJS> OmVrMr {VVH$sM d¡{dÜ`nwU©
XodVm§Mr CnmgZm gwê$ hmoVo. `m joÌr` XodVm, {ZgJ© XodVm, eº$s XodVm, g§hmaH$
d ajH$ XodVm, cmoH$XodVm åhUwZ cmoH$mZgmV ê$T> hmoVmV. ^maVr` g§ñH¥$Vr,
{VMr ~mocr^mfm Am{U {d{dYVm cjmV KoVm Xa ~mam H$mogmda ~XcÊ`mMr
{VMr àd¥Îmr ê$T> Amho. Ago Agco Var d¡{XH$ cmoH$ Am{U Ad¡{XH$ (doXoVa
cmoH$) `m§Mr g§{l g§ñH¥$Vr AmO ê$T> Amho. Ë`mwio d¡îUd, e¡d, emº$, ZmJa,
Ðm{dS> BË`mXr na§nam hr {VV`mM doJdoJù`m nÜXVrZo ê$T> AmhoV. `m gd©
na§namMm {dMma H$aVm ^maVr` OZmZgmV "mê$Vr' (hZwmZ) ho X¡dV àË`oH$
JmdmV pñWV Amho. Vmo {edmMm AdVma AgyZ e§H$amÀ`m hmê$ÐmVrc EH$ Amho.
lram ^³V$ hZwmZ & 3
gd© g§H$Q>mVyZ Vmo Jmdm§Mo (cmoH$m§Mo) ajU H$aVmo. g§H$Q>moMZ åhUyZ Ë`mcm
gd©OmVr Ym©Mo cmoH$ mZVmV. J«majH$ XodVm hrM Ë`mMr Iar cmoH$VËdr`
AmoiI Amho. "dra hZwmZ' Am{U "Xmg hZwmZ' Aem Ë`mÀ`m XmoZ àH$maÀ`m
yVu KS>dcoë`m {XgVmV. dra hZwmZ hr cmoH$ XodVm Amho. "dra' hm cmoH$
g§ñH¥$VrMm Hw$c nwê$fm§Mo X¡dV {H$aU AgVmo. Vgm dra hZwmZ hm eyaVm, XjVm ,
~cemcr, YramoXmÎm, ~wpÜX{Zð> BË`mXr Ñï>rZo loð> Agm cmoH$m§À`m ZmV pñWa
Amho. lram åhUOo Am`© Aem ZmJa g§ñH¥$VrMo àVrH$, lramdU ho Ð{dS>g§ñH¥$VrMo
àVrH$, `m XmoKm§Zm OmoS>Umam cmoH$ g§ñH¥$VrMm Zm`H$ åhUOo dra hZwmZ. `m
g§ñH¥$Vr g§Kfm©VyZ, amOH$s` KS>mmoS>rVyZ, gwï> Xwï> àd¥ÎmtÀ`m OS>UKS>UrVyZ Omo
d¡Mm[aH$ g§Kf© KS>cm Ë`mVyZ Vmo lrammMm "Xmg' XmIdyZ Ë`m cmoH§$mZm Amnë`m
X¡dVm§Mo Xmñ`Ëd ZmJam§Zr cmXco AgUo ghO e` Amho. åhUwZ "dra hZwmZ' hr
cm¡{H$H$ XodVm Z§VaÀ`m H$mimV amm`UmVyZ "Xmg hZwmZ' Aer ê$T> Pmcr
Agë`mMr e`Vm ZmH$maVm `oUma Zmhr. `m gd© nwamUH$Wm, amm`Uhm^maVmÀ`m H$Wm§Zm AmnU AcrH$S>o cmoH$ B{VhmgmÀ`m Ñï>rZo Aä`mgy cmJcmo
AmhmoV. hm B{Vhmg gË` KQ>ZoMo yi AgVo. na§Vw cmoH$mZg, lÜXm, YmaUm,
X¡dVH$ënZm§Mr nwT>o MT>dyZ B{VhmgmÀ`m Ë`m KQ>Zm§Mo {dH¥$VrH$aU-H$ënZm`
H$Wm§VyZ m§S>co OmVo. Hw$Ur Ë`mcm {Xì`o{Vhmg åhUVmo, Hw$Ur Ë`mH$WmZm {WH$m§Mm
B{Vhmg åhUVmV. B{VhmgH$ma Aem gm{hË`mcm nwamdm mZV ZmhrV. cmoH$
JrVo, cmoH$H$Wm, {WHo$ `m§Zm Xwæ` nwamdm åhUyZ B{VhmgmMm`© {d.H$m. amOdmS>o
`m§Zr mÝ`Vm {Xë`mwio Amnë`m ^maVr` m¡{IH$ g§ñH¥$VrMm, cmoH$B{VhmgmMm
g§X^© cjmV KoVm OrVm§Mm, OoË`m§Mm, Xmgm§Mm B{Vhmg cmoH$VËdmV gmnSy> eH$Vmo.
åhUwZ X¡dVm§À`m mÜ`mVwZ ^md{ZH$, lÜXr` nmVirda Ogm Aä`mg H$aVm
`oVmo. VgmM Ë`mVrc XS>coë`m gË`mMm, dram§Mm, Ë`m§À`m nam§H«$mMm Am{U
gm§ñH¥$VrH$ OS>UKS>UrMm B{Vhmg Zì`mZo m§S>Ê`mMr JaO Amho.
àm.H$m.am. aS>o `m§Zr ""lr hZwmZ'' `m X¡dVmÀ`m gd©O ~mOw§Mm Chmnmoh
H$aÊ`mMm, emoY KoÊ`mMm à`ËZ àñVwV J«Wm§VyZ Ho$cm Amho. `m {Z{ÎmmZ§ {WHo$,
X¡dVo Am{U Ë`mMr nyOm,{dYr, aMZm, OS>UKS>U `m§Mm Aä`mg H$aÊ`mMr Ë`m§Mr
Aä`mgy d¥Îmr ghO cjmV `oVo. Ë`m§Zr EHw$U gmV àH$aUmV `m à{VnmÚ {df`mM§
gmYma {ddoMZ Ho$c§ Amho. hr `m J«§WmMr OoMr ~mOy Amho.
n{hë`m àH$aUmV "Acm¡{H$H$ eº$s XodVm lr hZwmZ' `m erf©H$mVyZ lr
hZwmZmMo g§X^m©Vrc cmoH$mZgmVrc X¡dV g§H$ënZm, Ë`mMr eº$s X¡dV åhUwZ
4 & lram ^³V$ hZwmZ
ñWmnZm Am{U nwd©{nR>rH$m `m§Mr gmYH$ MMm© H$aÊ`mV Amcr Amho. Ë`mwio lr
hZwmZmMo cm¡{H$H$ OrdZmVrc ñWmZ Am{U mZ {ZpíMV Ho$co AmhoV. Vmo godH$
Agcm Var Z«Xmg AgyZ AmËkmZr ñd`§^y Amho. `mMr OmUrd àñVwV {R>H$mUr
H$ê$Z XoÊ`mV Amcr Amho.
Xwgè`m àH$aUmV ""lr hZwmZmMo OÝmMm-OÝñWmZmMm ZmdmMm emoY''
KoÊ`mV Amcocm Amho. Ë`mgmR>r {d{dY {dìXmZ Aä`mgH$m§À`m Vm§Mr Zm|X
KoÊ`mV `oD$Z Ho$cocr gmYma m§S>Ur {OkmgyZm kmZdY©H$ R>aUma Amho. hZwmZmcm
ho Zmd H$go àmá Pmco. "hZwdQ>r^§J nmdcocm Vmo hZwmZ' Aer Ë`mMr H$Wm hr
gm§JÊ`mV `oVo. hZwmZ, mê$Vr, Ho$garZ§XZ, e§H$agwdZ, ~Oa§J~cr, ~mcem©,
Aer Ë`mMr {d{dY Zmdo, Ë`m§Mr ì`wËnÎmr Am{U Ë`mmJrc H$Wm§Mr, H$ënZm§Mr
MMm© H$aÊ`mV Amcr Amho.
{Vgè`m àH$aUmV "hZwmZm g§~§YrMr H$mhr AZwmZo m§S>Ê`mV Amcr
AmhoV. dmpëH$rMr H${dH$ënZm, amZQ>r Am`© Q>moir, d¡{XH$ Am`©, Eo{Vhm{gH$
X¥ï>rZo hZwmZ, hZwmZ dmZa, hZwmZ ñdV§Ì H$moQ>r, d¥fmH$[n hZwmZ, Aer Ë`mMr
{d{dY ê$no cmoH$mZgmV nwamUmV Am{U cmoH$ OrdZmV H$gH$er ê$T> Pmcr `mMo
dU©ZM `m {R>H$mUr H$aÊ`mV Amco Amho. hZwmZ hr ñdV§Ì XodVm Amho. Ago V
àm. aS>o `m§Zr gmYma m§Sy>Z Xod Am{U ^º$m§Zm EH$Ì ~m§YUmar hZwmZmMr à{Vm
ñnï> Ho$cr Amho.
Mm¡Ï`m àH$aUmV "lr hZwmZ Mm[aÌ' H$WZ H$ê$Z Ë`mMm gmYma KoVcocm
emoY Aä`mgmV ~i XoUmam R>aVmo. ~mcOrdZ, gwJ«rd ¡Ìr, lram-gwJ«rdhZwmZ ^oQ>, gwJ«rdmMo gm{MË`, grVoMm emoY, lram-amdU `wÜX, A`moÜ`og
naV, amÁ`{^foH$, lram godH$ ê$nH$m`©, hm^maVmVrc AdVma H$m`©,
H${c`wJmVrc hZwmZmMo AdVma H$m`©, Aem {d{dY wÚm§Mr gmYma gg§X^©
Ho$cocr m§S>Ur, hZwmZÀ`m M[aÌmMm emoY d Ë`mMo cmoH$moÎma H$m`© `§mMr Ho$cocr
grjm cjUr` Amho. dmMH$m§Zm Cn`wº$ m{hVrMm hm I{OZm CncãY H$ê$Z
XoD$Z hZwmZm g§~§YrÀ`m nwamUH$Wm, cmoH$H$Wm hr m§Sy>Z coIH$mZo ho {ddoMZ
a§OH$ Aä`mgnwU© Ago Ho$co Amho. `mVrc àm. aS>o `m§Mo {M§VZ Aä`mgH$mMr d¥Îmr
Am{U X¥ï>r ñnï>nUo OmUdVo.
nmMì`m àH$aUmV ""nwamUo g§ñH¥$V-c{cVgm{hË`, cmoH$ZmQ>ç `mVrc
hZwmZ dU©Z d {dXoemVrc hZwmZ'' `m g§X^m©Vrc {ddoMH$ m{hVr XoÊ`mV
Amcr Amho. nm¡am{UH$ hZwmZ, d¡{XH$ d nwamU gm{hË`mVrc hZwmZMo Xe©Z,
lram ^³V$ hZwmZ & 5
amR>r cmoH$ gm{hË`mVrc hZwmZmMo Xe©Z, cmoH$JrVmVrc Amoì`mMo g§X^©,
XoemoXoerÀ`m hZwmZmMo dU©Z Ago g{dñVa coIZ àm. aS>o `m§Zr Ho$co Amho. Ë`m§Mm
ì`mg§J, Aä`mgmMo g§H$cZ Am{U à{VnmXmZmVyZ {ZîH$fm©àV OmÊ`mMr Aä`mgy
d¥Îmr àñVwV coIZmV OmJmoOmJr {XgyZ `oVo.
ghmì`m àH$aUmVwZ ""hZwmZ-wVu Am{U §Xrao'' `m {df`mMr gmYma
MMm© H$aÊ`mV Amcr Amho. ""d¡{XH$ gm{hË`mV Hw$R>ohr hZwmZmMm CoI AmT>iV
Zmhr.'' (^maVr` g§ñH¥$Vr H$moe I§S> Xhmdm - n¥. 265) Ago åhQ>co Amho. na§Vw
nwamUmV Am{U Z§VaÀ`m gm{hË`mV Ë`mMo gd©Ì dU©Z Amho. åhUOo hZwmZ hr
"dra' XodVm-cmoH$ X¡dV Amho. `m Vmgm nwï>r {iVo Z§Va Ë`mcm ammMm Xmg
åhUOo Xmg hZwmZ Ago ê$T>rH$aU Pmco Agmdo. Vmo am^º$ Amho. na§Vw e¡dm§Mo
J«mX¡dV Amho ho cjmV ¿`mdo cmJVo. Ë`mÀ`m yVu, §Xrao J«m X¡dV åhUyZ
àË`oH$ IoS>çmnmS>çmV AmhoV hr ~m~ cjmV KoVcr nmhrOo. àm.aS>o `m§Zr `mg§~Y§ rMr
yVu d §XramMr m{hVr gmYma m§S>cr Amho. Cnmñ` X¡dVm§À`m wVu KS>dUo,
§Xrao C^maUo hr àmMrZ na§namM Amho. dram§Mr JmdmoJmdr Or WS>Jr, XJS>ryVu
AmT>iVmV. Ë`m mJMm cmoH$VËdr` lÜXoMm g§X^©{WH$ H$WmVwZ AmT>iVmo.
"dra hZwmZ' (mê$Vr) hr ajH$ XodVm J«m g§ñH¥$VrV hËdnyU© Amho. mê$VrMm
nma, qnnimMmnma EH$Ì AmT>iVmo. H$YrH$Yr e§H$amÀ`m ({ed) Xodmc`mVM
hZwmZmMr ñWmnZm A{d^mÁ` AgVo. ho gmaoM cmoH$OrdZmVco lÜXmerc ñWmZ
Amho. àm. aS>o `m§Zr g§V amXmgm§Zr Ho$coë`m H$m`m©Mm g§X^© XoD$Z ~ceº$sMr
CnmgZm H$er ê$T> Pmcr `mMm emoY hmamï´>mVrc §XramÀ`m AmYmao m§S>cm
Amho. gW© amXmgm§Mr mê$Vr ñWmnZoMr àoaUm, §{Xao C^maÊ`mmJMr Ñï>r
`m§Mm Chmnmoh Ë`m§Zr Ho$cm Amho. `m {Z{ÎmmZo hmamï´>mVrc mê$Vr Xe©ZmMm `moJ
KS>yZ `oVmo.
àH$aU gmV Ü`o "hZwmZ O`§Vr d nwOm{dYr' `m~m~VMo dU©Z Ho$co
Amho. `m{Z{ÎmmZo CËgdmMr na§nam H$er ê$T> Pmcr, nwOm{dYrMo {ZVr {Z` H$go
ê$T> Pmco? `mMr g{dñVa MMm© àm. aS>o `m§Zr Ho$cr Amho. mê$Vr ñVmoÌ, lr
hZwmZ Mmcrgm, Ë`mMm ^mdmW©, g§H$Q>moMZ hZwmZï>H$, ^mdmW© gh XoÊ`mV
Amco AmhoV. eÌwÄO` hZwmZ ñVmoÌ d Ë`mMm ^mdmW© hr {Xcm Amho. lr hZwmZmMr
AmaVr, gw`© XodmMr AmaVr, XoD$Z ^º$m§Zm ^º$s ^mdmMm, nwOm{dYr,AmaVr ñVmoÌ
§ÌmMm name© lr. aS>o `m§Zr m§S>cocm Amho. cmoH$na§naoVrc nwOm{dYr Ë`mmJrc
lÜXm ^º$s, ^mdnyU©Vm Am{U Zdggm`mg `m~m~V ^maVmV Iyn àmMrZ cmoH$
6 & lram ^³V$ hZwmZ
VÎdr` YmaUm ê$T> AmhoVM. Ë`m§Mm emoY mZ{gH$, em[a[aH$ , Z¡{VH$ Amamo½`mÀ`m
Ñï>rZo KoVë`mg hZwmZ nwOm{dYrMo yë` cjmV `oVo. ~«hM`© nmcZ, ~cmonmgZm
Am{U eº$sMr gmYZm Ho$ë`mZo ~m¡pÜXH$, amOH$s` Am{U Am{W©H$, Eo{hH$ {dH$mg
gmYVm `oVmo. hr g§Vm§Mr YmaUmM `m Aä`mgmcm Cn`wº$ R>aVo.
eodQ>r gmcmoMZmV àm. aS>o `m§Zr àñVwV à{VnmÚ {df`mMm KoVcocm
AmT>mdm mZdrOrdZmcm g¥ÜXr, gwIem§Vr Am{U àgÞVm, {dYm`H$VogmR>r
Mmccocr YS>nS> `mÑï>rZo cjUr` R>aVmo. ""gd} gw{IZ:gÝVw! gd}gÝVw {Zam`:''
hm wc§Ì cjmV KoVm "{OAmo Am¡a {OZo Xmo' hrM ^w{H$m mZdr yë` R>aVo.
^maVr` g§ñH¥$VrÀ`m d¡{dÜ`nyU© AdñWoV "EH$mo s h' hm {gÜXm§V ê$OdÊ`mgmR>r
hr cmoH$na§noaMr X¡dVo, Ë`m§Mr CnmgZm, AmamYZm {dYr nyOm H$er ê$T> Pmcr
`m§Mm ~moY ìhmdm `m hoVyZo àm. aS>o `m§Zr "lr hZwmZ' `m X¡dVmMm KoVcocm emoY
AZoH$ ÑîQ>rZr Cn`wº$ R>aVmo. à{VnmÚ {df`m§Mo gmYma g§X^m©gh {ddoMZ, Ë`mmJrc
dmñVdmMm Am{U H$ënZm§Mm emoY-~moY KoÊ`mMr Aä`mgydÎmr VgoM gai-gmoß`m
^mfoVrc {ddoMZ ho àñVwV coIZmMo doJionU åhUmdo cmJoc. OZ{hVmW©,
cmoH$H$ë`mUmgmR>r, ~moYàXVm gmYÊ`mgmR>r, cmoH$B{VhmgmVyZ gm§ñH¥${VH$ yë`o
OVZ H$aÊ`mgmR>r hm Aä`mg Cn`wº$ R>aVmo. àm. aS>o `m§Mm ì`mg§J, Aä`mgyd¥Îmr
Am{U ^maVr` g§ñH¥$Vr {df`mMr {dYm`H$ YmaUm `m§Mm n[anmH$ åhUOo hm
Ë`m§Mm J«§W hmo`. Ë`m§À`m `m coIZ H$m`m©g r AZoH$moÎm hm{X©H$ ew^oÀN>m XoVmo.
`mnwT>o hr Ë`m§Zr Ago ZdZdo àH$ën hmoVr KoD$Z coIZ H$amdo `mgmR>r ew^qMVZ
H$aVmo.
"Ajadoc'
S>m°.{H$gZ nmQ>rc
1/54-2 {edH$m°cZr
àmMm`©,Eg.EZ.S>r.Q>r.H$m°coO
OiJmd (425002)
(OiJmd)
lram ^³V$ hZwmZ & 7
ZmoJV
""lram^º$ lr hZwmZ'' øm OmJ¥V XodVo{df`r OZVoÀ`m ZmV lÜXm
^md dmT>V Mmccocm {XgVmo. na§Vw Ë`mMo M[aÌ øm `wJmn`ªVMo AdVma H$m`© øm
{df`r nyU©nUo m{hVr nwñVH$ ê$nmZo dmMH$m gmoa Am{U lÜXmiy ì`º$s n`ªV
Amcocr Zmhr. Ë`mVrc gÎ`Vm OmUyZ KoÊ`mMr BÀN>m hmoVr. B©ídaeº$s åhUyZhr
gmmÝ` OZVocm AmoiI H$er H$ê$Z XoVm `oB©c `m{df`r gMoVZ ^mdZm hmoVr.
V`m à`moOZmVyZ øm OmJ¥V XodVoMm J«§Wê$nmZo dU©Z gmXa H$aÊ`mMm à`ËZ Ho$cm
Amho. dmMH$m§Zm, lÜXo` ì`º$s¨Zm {ZpíMVM `m dU©ZmVyZ øm B©ídaeº$sMr gmÜ`Vm
gmYVm `oB©c Aer Amem dmQ>Vo.
Hw$Qw>§~mVrc r moR>m Agë`mZo mPr AmB© H¡$. ^m{JaWrZo gm§{JVco, ""Vy
{eHy$Z moR>m hmo Mm§Jcr mZmMr ZmoH$ar àmá H$a. Ë`mgmR>r amoO gm`§H$mir
H$UHo$Mm {Xdm, Ë`mV Voc dmV cmdyZ JmdR>mUmdarc lr hZwmZmÀ`m yVu gmoa
cmdV Om. Vwcm H$Yrhr An`e `oUma Zmhr. mÂ`m OrdZmV AmZ§X {ioc.''
AmB©Zo gm§{JVë`mZwgma r {ZË`{Z`mZo lr hZwmZyVu gmoa {Xdm cmdy cmJcmo.
AmB©À`m CnXoemZo lr hZwmZmÀ`m H¥$noZo mÂ`m n«`ËZmcm `e `oV r E.E.
nXdr àmá H$ê$ eH$cmo. {OÔ, gmhg, lÜXm, Ü`o` `mwio `eVm {iV Jocr.
{Ì ~§Yw lr a§Jamd nmQ>rc (àem§V àH$meZ) `m§Zr AmoiI Pmë`mda
B{Vhmg {df`mgmR>r XmoZ nwñVHo$ {c{hÊ`mg gm§{JVco Vr XmoÝhr nwñVHo$ Ë`m§Zr
àH$m{eV Ho$cr. Ë`m§ZrM åhQ>co, "VwMr lr hZwmZmda lÜXm, ^º$s Amho. lr
hZwmZmda gImoc m{hVr Jmoim H$ê$Z nwñVH$ V`ma H$am. Ë`m§À`m ^oQ>r Z§Va
Eg.Q>r. ñQ>±S> (OiJm§d) gmoarc lr am §{XamV Xe©ZmgmR>r Jocmo. Ë`mdoir
VoWrc ì`dñWmnH$ lr XmXm Omoer `m§Mr ^oQ> Pmcr. Ë`m§Zm åhQ>ë`mda Ë`m§Zr
ñdV:OdiMr CncãY Agcocr J«§W g§nXm cm Aä`mgm H$[aVm {Xcr d
Am{edm©Xhr {Xcm. Ë`mwio CËgmh dmQ>cm. øm J«§WmÀ`m coIZmMr àoaUm {imcr.
lr a§Jamd nmQ>rc d lr XmXm Omoer `m§Mo r Am^ma mZVmo.
àoaUm Va {imcr, na§Vw dmL>`rZ, ^m¡VrH$ gmYZo, cmoH$H$Wm àmá
H$ê$Z gmYma dU©Z H$amd`mMo hmoVo. àW lr dmërH$s amm`U d lr VwcgrXmg
a{MV lr amM[aV mZg dmMyZ H$ënZm OwidV hmoVmo. godm {Zd¥Îmr AJmoXa
H$mhr Eo{Vhm{gH$, ^m¡VrH$ gmYZoMm Aä`mg Ho$cocm hmoVm. amm`U H$mimV dra
hZwmZmMm Á`m Á`m ^mJm§V g§Mma Pmcm hmoVm, AdVma H$m`© Ho$co hmoVo, Aem
8 & lram ^³V$ hZwmZ
àwI ñWim§Zm ^oQ>r XodyZ pñWVrMo AdcmoH$Z H$ê$Z øm dU©ZmMr OwidmOwid
H$arV J«§Wê$nmZo gmXa H$aUo e` Pmco.
{Ì ~§Yw S>m°.àm. {H$gZ hmXy nmQ>rc (àmMm`© Eg.EZ.S>r.Q>r.H$m°coO,
OiJmd) `m§Zr mÂ`m øm nwñVH$mMo dmMZ H$ê$Z gm{hË`rH$ ^mfoVyZ àñVmdZm
{c{hcr. mÂ`m øm nwñVH$mVrc {dMma gOyZ KoVco. coIZyë`Vm OmUyZ
Ë`m§À`mhr ZmVrc {dMma m§S>coco AmhoV. Ë`m§À`m øm ~hþwë` g{jUmZo r
^mamdyZ Jocmo Amho. Ë`m§Mm r eVe: F$Ur Amho.
JrVmàog JmoaInwa J«§W{dVaH$ (OiJm§d) lr ~ra~c nmarH$ `m§Zr
g§X^m©gmR>r {dZmyë` J«§W hr CncãY H$ê$Z {Xco. Ë`m§Mmhr r Am^mar Amho.
lr. a§Jamd nmQ>rb àH$meH$, àem§V npãbHo$eZ OiJmd ¶m§Zr AmJ«h H$éZ ho
nwñVH$ {b{hʶmMr O~m~Xmar {Xbr. ˶m O~m~XmarV ˶m§Mo gmø AZmob R>abo
Amho. Q>§H$coIZ H$aUmao ñZohb nmQ>rb VgoM nwñVH$ doioV àH$m{eV H$aUmao
àXrn nmQ>rb, gwZrb nm§T>ao ¶m§Mohr Am^ma mZVmo.
øm nwñVH$mÀ`m coIZ H$m`m©V àË`j, AàË`jmMo ghH$m`© Pmco Ë`m
gdmªMm r Am^mar Amho.
àË`oH$ JmdmVrc OZVoMr J«mXodVm, g§H$Q> moMZ AgUmar, mZdr
OrdZ §Jc` H$aUmè`m B©ídaeº$sMr AmoiI OZVogmoa m§S>Ê`mMr, {dMma àoaUm eº$s XoUmam lr hZwmZ am`m gdmªÀ`m OrdZm§V gmÜ`Vm, `eVm Xodmo, Aem
Am{edm©XmMr Anojm H$ê$Z ZmoJV nyU© H$aVmo.
àm.H$m.am.aS>o
godm{Zd¥Îm àmÜ`mnH$
Zo.{h. hm{dÚmc` ~«åhnwar,
{O. M§Ðnwa
lram ^³V$ hZwmZ & 9
AZwH«${UH$m
àH$aU 1) Acm¡{H$H$ eVr XodVm lr hZwmZ ..................... 11
àH$aU 2) lr hZwmZ OÝ{VWr-OÝñWmZ- Zm d¡{dÜ` .........16
àH$aU 3) lr hZwmZm g§~§Yr H$mhr AZwmZo ....................... 23
àH$aU 4) lr hZwmZ M[aÌ ....................................... 27
1 - ~mcOrdZ
2 - gwJ«rder ¡Ìr
3 - lrammMr ^oQ>
4 - grVmmVoÀ`m emoYmgmR>r c§Ho$V àdoe
5 - amamdU `wÜX
6 - A`moÜ`og naV amÁ`m{^foH$ g§ma§^
7 - lram~amo~a godH$ ñdê$nm§V H$m`©
8 - hm^maV H$mimV AdVma H$m`©
9 - H${c`wJmV AdVma H$m`©
10 - hZwmZ g§~§Yr H$mhr H$Wm
àH$aU 5) nwamUo, g§ñH¥$V, c{cV gm{hË`, cmoH$ZmQ>ç `mVrc
hZwmZ dU©Z, {dXoemVrc hZwmZ ................... 102
àH$aU 6) hZwmZ yVu, §{Xao amXmgmMm AZw^d,
amXmg§mZr ñWmnrV Ho$cocr AH$am hZwmZ §{Xao,
hmamï´>mV BVa hËdnyU© hZwmZ §{Xao ............... 120
àH$aU 7) hZwmZ O`§Vr, nyOm{dYr, ^rê$nr ñVmoÌ,
BVa ñVmoÌ, AmaË`m .................................. 145
àH$aU 8) gmcmoMZ ........................................... 169
10 & lram ^³V$ hZwmZ